Tekenencefalitis (FSME): bescherming voor wie veel in de natuur is
Tekenencefalitis (FSME/TBE) is een virusinfectie die door teken wordt overgedragen en in zeldzame gevallen een ernstige ontsteking van de hersenen of hersenvliezen kan veroorzaken. Het virus komt ook in Nederland voor. Werk je veel in de natuur, word je regelmatig door teken gebeten of heb je een kind dat veel buiten in het groen speelt? Op deze pagina lees je wanneer vaccinatie zinvol kan zijn, hoeveel prikken nodig zijn, wat het kost en wat je meeneemt naar je afspraak.
De medische informatie op deze pagina is gecontroleerd onder verantwoordelijkheid van drs. M.M.T. Vink, arts reizigersgeneeskunde LCR. BIG-nummer: 19051371501.
Is de tekenencefalitis vaccinatie zinvol voor jou?
Tekenencefalitis komt ook in Nederland voor. Of vaccinatie voor jou zinvol is, hangt vooral af van hoe vaak je met teken in aanraking kunt komen. Denk aan beroepsmatig werken in bos of groen, vaak wandelen of mountainbiken in natuurgebieden, regelmatig kamperen of kinderen die veel buiten spelen. Ook hoe vaak je eerder door teken bent gebeten kan meewegen in de beoordeling.
Veel in de natuur?
Wandelaars, kampeerders en mountainbikers komen vaker in leefgebieden van teken. Bij regelmatig natuurcontact kan vaccinatie tegen tekenencefalitis het overwegen waard zijn.
Beroep in het groen?
Voor boswachters, hoveniers en militairen adviseert de Gezondheidsraad standaard vaccinatie als zij vaak door teken gebeten worden.
Kinderen die veel buitenspelen?
Kinderen die vaak in bos, struiken, hoog gras of natuurgebieden spelen kunnen regelmatig met teken in aanraking komen. Vanaf 1 jaar is een speciale kinderdosering beschikbaar.
Een virusinfectie die razendsnel via een tekenbeet wordt overgedragen
Tekenencefalitis wordt veroorzaakt door het TBE-virus (Tick-Borne Encephalitis virus), ook wel FSME (Frühsommer-Meningoenzephalitis) genoemd. Je kunt besmet raken als je wordt gebeten door een teek die het virus bij zich draagt. Heel soms raken mensen besmet door het drinken van rauwe melk van besmette dieren.
Als je besmet raakt, merk je daar vaak weinig van. Maar bij een deel van de mensen ontstaat na ongeveer één tot twee weken een griepachtig ziektebeeld met koorts, hoofdpijn en spierpijn. Bij een klein percentage (2 tot 3%) volgt na een week een tweede, veel ernstigere fase. Het virus veroorzaakt dan een ontsteking van de hersenen, hersenvliezen of het ruggenmerg. Dit kan leiden tot blijvende neurologische schade, zoals concentratieproblemen of verlammingsverschijnselen.
Verschil met de ziekte van Lyme
Tekenencefalitis is een virus, terwijl de ziekte van Lyme door een bacterie wordt veroorzaakt. Er zijn twee belangrijke verschillen als je wordt gebeten:
- Snelheid: Het TBE-virus zit in het speeksel van de teek en wordt direct na de beet overgedragen. Snel verwijderen voorkomt deze infectie dus niet. De Lymebacterie doet er langer over (vaak meer dan 24 uur).
- Behandeling: Lyme is te behandelen met antibiotica. Tegen het TBE-virus bestaan geen medicijnen. Vaccinatie is de enige manier om de infectie te voorkomen.
Veel mensen denken: ik verwijder de teek snel, dan ben ik veilig. Voor Lyme klopt dat grotendeels. Maar voor tekenencefalitis helaas niet. Het virus wordt al overgedragen op het moment van de beet, nog voordat je de teek hebt gevonden. Dat is precies waarom dit vaccin bestaat.
Waartegen beschermt de vaccinatie?
Het vaccin tegen tekenencefalitis is een geïnactiveerd (dood) vaccin. Het leert je afweersysteem om het TBE-virus te herkennen en onschadelijk te maken, nog voordat het je hersenen kan bereiken.
Bescherming tegen hersenontsteking
De vaccinatie is zeer effectief. Na de volledige basisserie heeft meer dan 99% van de mensen voldoende antistoffen opgebouwd tegen het virus. De basisserie telt afhankelijk van leeftijd en afweer drie of vier doses.
Zorgelozer de natuur in
Of je nu in Nederland wandelt of in Oostenrijk gaat mountainbiken, de vaccinatie beschermt tegen de Europese en Aziatische varianten van het virus.
Ook voor kinderen
Er is een speciale kinderdosering beschikbaar. Kinderen vanaf 1 jaar kunnen veilig gevaccineerd worden, wat rust geeft voor ouders van buitenspelende kinderen.
Moet ik me zorgen maken?
Dat hangt vooral af van hoe vaak je met teken in aanraking kunt komen. Bij de beoordeling kijken we naar natuurcontact, je beroep of buitenactiviteiten, eerdere tekenbeten en de gebieden in Nederland waar je veel buiten bent. Het tekenseizoen loopt volgens het actuele protocol van maart tot en met november.
Risico waarschijnlijk laag
- Je woont en werkt in de stad en komt zelden in de natuur.
- Je bezoekt af en toe een stadspark of een goed onderhouden tuin.
- Je gaat incidenteel wandelen op verharde paden.
Vaccinatie is voor jou waarschijnlijk niet nodig. Gewone beschermingsmaatregelen zijn voldoende.
Risico verhoogd — vaccinatie het overwegen waard
- Je wandelt regelmatig in bos- of heidegebied, zeker in Drenthe, de Veluwe, de Utrechtse Heuvelrug of Twente.
- Je kampeert, mountainbiket of fietst vaak in de natuur.
- Je hebt jonge kinderen die dagelijks buiten spelen in of nabij natuurgebied.
- Je kind speelt meerdere keren per week buiten in bos, struiken, hoog gras of natuurgebied, bijvoorbeeld bij scouting of andere buitenactiviteiten.
Risico hoog — vaccinatie sterk aanbevolen
- Je werkt buiten in het groen: als boswachter, hovenier, boer, militair of in een vergelijkbaar beroep.
- Je wordt regelmatig (meer dan vijf keer per jaar) door teken gebeten.
De Gezondheidsraad adviseert vaccinatie voor mensen in deze beroepen.
Twijfel je?
Stel jezelf deze vragen:
- Ben je iedere week in een natuurgebied?
- Heb je kleine kinderen die veel buiten spelen in het groen?
- Ga je regelmatig kamperen of wandelen op de Veluwe, Utrechtse Heuvelrug of Sallandse Heuvelrug?
- Werk je beroepsmatig veel in bos, groen, hoog gras of struikgewas?
- Word jij of je kind regelmatig door teken gebeten?
Beantwoord je meerdere vragen met ja? Dan is vaccinatie het overwegen waard. Tijdens je afspraak bespreek je het samen met een zorgprofessional.
Voor wie is de vaccinatie zinvol?
Mensen in de natuur (recreatie)
Wandelaars, kampeerders en mountainbikers kunnen door regelmatig natuurcontact vaker met teken in aanraking komen. Vooral wie veel in bos, heide, struiken of hoog gras komt, kan vaccinatie overwegen.
Beroepsgroepen in het groen
Voor mensen die voor hun werk veel in het groen zijn en vaker dan vijf keer per jaar door een teek gebeten worden (zoals boswachters en hoveniers) is vaccinatie sterk geadviseerd.
Kinderen die veel buiten spelen
Speelt je kind veel in het groen, gaat het naar scouting of komt het regelmatig in bos- en natuurgebieden? Dan is de kans op tekenbeten groter. Vanaf 1 jaar is vaccinatie mogelijk met een speciale kinderdosering.
Veel tekencontact telt mee. Wie door werk, hobby of buitenspelen herhaaldelijk in leefgebieden van teken komt, heeft vaker kans op een tekenbeet. Bij de afweging voor vaccinatie kijken we daarom niet alleen naar één moment, maar naar de totale en verwachte blootstelling in het dagelijks leven.
Werknemers: voor mensen met beroepsmatig natuurcontact wordt het risico apart beoordeeld. Werkgevers kunnen vanuit hun zorgplicht een rol hebben bij advies, organisatie en vergoeding van vaccinatie.
Het virus verspreidt zich in Nederland
Lange tijd kwam tekenencefalitis niet voor in Nederland. Sinds 2016 is dat veranderd. Het virus is inmiddels in grote delen van Nederland aangetroffen. Uit recent onderzoek blijkt dat het virus aanwezig is in teken of wilde dieren in 18 van de 25 GGD-regio’s, waaronder de Utrechtse en Sallandse Heuvelrug, de Achterhoek, Twente en recent ook in Zeeland.
De kans om in Nederland ziek te worden is nog steeds klein (ongeveer 1 op de 1500 teken draagt het virus), maar neemt wel toe. Sinds 2025 is tekenencefalitis een meldingsplichtige ziekte in Nederland.
Waarom hoor je hier ineens zoveel over? Dat heeft meerdere oorzaken. Door zachtere winters overleven meer teken het koude seizoen. De populatie reeën en andere kleine zoogdieren — die als gastheer voor het virus dienen — is de afgelopen decennia flink gegroeid. Bovendien is de monitoring verbeterd: we zoeken beter en vinden daardoor ook meer. Die combinatie verklaart waarom het virus steeds vaker in de aandacht komt.
Belangrijke nuance
De FSME-vaccinatie beschermt niet tegen de ziekte van Lyme. Omdat teken in de natuur beide ziektes kunnen overbrengen, blijft het belangrijk om jezelf te beschermen.
Blijf op de paden, draag bedekkende kleding, gebruik een insectenwerend middel met DEET en controleer je lichaam altijd op teken na een bezoek aan de natuur.
Bron: RIVM, DWHC, Erasmus MC, LabMicTA, GGD’en, WUR en Artemis One Health; juni 2026.
Video: controleer op teken en verwijder ze snel
Vaccinatie tegen tekenencefalitis beschermt niet tegen de ziekte van Lyme en voorkomt geen tekenbeet. Controleer jezelf en kinderen daarom altijd na een verblijf in de natuur. In deze RIVM-video zie je welke lichaamsplekken extra aandacht verdienen en hoe je een teek veilig verwijdert.
Bron: RIVM. De video laat zien hoe je na natuurcontact controleert op teken, met extra aandacht voor warme en moeilijk zichtbare plekken, en hoe je een gevonden teek zo snel mogelijk verwijdert.
Steeds meer tekenbeten — wat kunnen ouders doen?
Tekenbeten nemen in Nederland flink toe. In 2025 werden via Tekenradar.nl maar liefst 10.795 tekenbeten gemeld — 41% meer dan het jaar ervoor en het hoogste aantal in vijf jaar. Het werkelijke aantal tekenbeten lag naar schatting van het RIVM ruim boven de één miljoen. Dat is begrijpelijk zorgelijk voor ouders van jonge kinderen die buiten spelen, wandelen of kamperen.
Het goede nieuws: de meeste tekenbeten leiden niet tot ziekte. Maar de kans op een besmetting neemt wel toe naarmate teken vaker voorkomen. Hieronder lees je wat je als ouder kunt doen om het risico zo klein mogelijk te houden.
Zo verklein je het risico op een tekenbeet
- Draag bedekkende kleding in de natuur: lange broek, lange mouwen, gesloten schoenen.
- Stop de broekspijpen in de sokken, zodat teken niet langs de huid omhoog kunnen kruipen.
- Gebruik een insectenwerend middel met DEET op onbedekte huid en kleding.
- Controleer jezelf en je kinderen na elk bezoek aan de natuur grondig op teken — ook op moeilijk zichtbare plekken zoals de oksels, knieholtes, achter de oren en het hoofd.
- Verwijder een teek zo snel mogelijk met een tekentang of pincet: pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek rustig en recht omhoog.
Hoe weet je of een tekenbeet gevaarlijk is?
De meeste tekenbeten zijn onschuldig. Maar houd na een tekenbeet de komende weken goed de plek in de gaten. Ga naar de huisarts als:
- er een rode ring of vlek rondom de beet ontstaat (dit kan een teken zijn van de ziekte van Lyme);
- je koorts krijgt, je grieperig voelt, hoofdpijn of spierpijn hebt in de weken na de beet;
- je je zorgen maakt, ook als je geen klachten hebt.
Er bestaat geen test waarmee je direct na een beet kunt uitsluiten of je besmet bent. Klachten kunnen pas na één tot vier weken optreden.
Wat doet vaccinatie voor je kind?
Vaccinatie beschermt je kind tegen tekenencefalitis (FSME/TBE), een virusinfectie die door teken wordt overgedragen en die een ernstige hersenontsteking kan veroorzaken. Het vaccin is beschikbaar in een speciale kinderdosering voor kinderen vanaf 1 jaar. Vaccinatie beschermt niet tegen de ziekte van Lyme — daarvoor zijn de gedragsmaatregelen hierboven des te belangrijker.
Bron: RIVM / Tekenradar.nl 2025 (gepubliceerd 30 maart 2026).
Komt er ook een vaccin tegen de ziekte van Lyme?
Tekenencefalitis en de ziekte van Lyme worden allebei door teken overgedragen, maar het zijn heel verschillende ziektes. Tekenencefalitis wordt veroorzaakt door een virus, Lyme door een bacterie. Tegen tekenencefalitis bestaat al een goed werkend vaccin. Tegen Lyme is dat er op dit moment nog niet — maar het is wel in de maak.
Onderzoekers werken al jaren aan een vaccin tegen de Lymebacterie. Inmiddels zijn er veelbelovende resultaten uit grote klinische studies. Een kandidaat-vaccin liet in een fase 3-studie een effectiviteit van meer dan 70% zien bij mensen van 5 jaar en ouder. De fabrikant heeft aangekondigd een registratieaanvraag in te dienen bij de Europese en Amerikaanse geneesmiddelenautoriteiten. Het is nog niet bekend wanneer het vaccin precies beschikbaar komt.
Zolang er nog geen Lyme-vaccin beschikbaar is, zijn de beschermingsmaatregelen hierboven de beste manier om besmetting te voorkomen.
Hoe werkt het Lyme-vaccin anders?
Het vaccin tegen tekenencefalitis werkt doordat je lichaam antistoffen aanmaakt die het virus aanvallen. Het kandidaat-vaccin tegen Lyme werkt op een andere manier: de antistoffen worden door de teek opgenomen tijdens het bijten. Daardoor wordt de Lymebacterie al in de teek onschadelijk gemaakt, nog voordat die je bloedbaan kan bereiken.
Dit is een interessante wetenschappelijke ontwikkeling om in de gaten te houden. PreventVaccins informeert je zodra er nieuws is over de beschikbaarheid.
Hoeveel prikken heb je nodig voor de tekenencefalitis vaccinatie?
Het aantal doses hangt af van je leeftijd en afweer. Personen van 1 tot en met 49 jaar krijgen een basisserie van 3 doses. Personen vanaf 50 jaar en immuungecompromitteerden krijgen een extra basisdosis en komen uit op 4 doses.
| Groep | Basisserie | Versneld schema? | Bescherming na basisserie | Na booster |
|---|---|---|---|---|
| 1 t/m 15 jaar | 3 doses: 0, 1 en 6 maanden | Ja; dosis 2 vanaf minimaal 14 dagen, dosis 3 volgens normaal interval | 3 jaar | 10 jaar |
| 16 t/m 49 jaar | 3 doses: 0, 1 en 6 maanden | Ja; dosis 2 vanaf minimaal 14 dagen, dosis 3 volgens normaal interval | 3 jaar | 10 jaar |
| 50 t/m 59 jaar | 4 doses: 0, 1, 3 en 8 maanden | Nee | 3 jaar | 5 jaar |
| 60 jaar en ouder | 4 doses: 0, 1, 3 en 8 maanden | Nee | 3 jaar | 3 jaar |
| Immuungecompromitteerden | 4 doses: 0, 1, 3 en 8 maanden | Nee | 3 jaar | 3 jaar |
Versnelling alleen onder de 50 jaar. Als snelle bescherming nodig is, kan dosis 2 bij personen jonger dan 50 jaar vanaf minimaal 14 dagen na dosis 1 worden gegeven. De vervolgdosis blijft op het normale interval staan.
De zorgprofessional beoordeelt welk schema voor jou geldt, onder meer op basis van leeftijd, afweer, eerdere doses en vertrekdatum.
Zo verloopt een afspraak
Je maakt online een fysieke afspraak
Kies een locatie en tijdstip dat past. Geef aan dat het om de FSME/TBE-vaccinatie gaat en voor wie (jezelf of je kind).
Je situatie wordt ter plaatse beoordeeld
Een zorgprofessional bespreekt je gezondheid, medicatie, allergieën en eventuele eerdere vaccinaties.
Je krijgt de vaccinatie als dat verantwoord is
Meestal kan de vaccinatie direct worden gegeven. Soms is het beter om de vaccinatie uit te stellen, bijvoorbeeld als je koorts hebt.
Wat geef je door bij je afspraak?
Tijdens je afspraak bekijkt een zorgprofessional of je de vaccinatie op dat moment veilig kunt krijgen. Meestal is dat geen probleem. Geef het altijd door als één van de situaties hieronder voor jou of je kind geldt. Zo kan de zorgprofessional goed beoordelen wat verantwoord is.
Meld dit altijd tijdens je afspraak:
- er is koorts (boven 38,0 °C) of sprake van een acute, matig tot ernstige infectieziekte;
- er is een bekende, ernstige allergie (anafylactische reactie) voor ei- of kippeneiwitten;
- er is eerder een overgevoeligheidsreactie geweest op dit vaccin of bestanddelen ervan (zoals neomycine of gentamicine);
- je bent zwanger of geeft borstvoeding (vaccinatie wordt dan alleen bij dringende noodzaak overwogen).
Bijwerkingen en veiligheid
Het vaccin tegen tekenencefalitis is veilig en wordt over het algemeen goed verdragen. Zoals bij alle vaccins kunnen er bijwerkingen optreden. Deze zijn meestal mild en verdwijnen binnen enkele dagen.
Veelvoorkomende bijwerkingen
Bij volwassenen en kinderen vanaf 16 jaar:
- pijn en gevoeligheid op de prikplek (komt vaak voor);
- vermoeidheid, malaise of misselijkheid;
- hoofdpijn, spierpijn of gewrichtspijn.
Bij kinderen onder de 16 jaar:
- pijn, roodheid of zwelling op de prikplek;
- vermoeidheid, rusteloosheid of slechter slapen;
- hoofdpijn of spierpijn;
- koorts (vooral na de eerste vaccinatie bij kinderen jonger dan 2 jaar, dit verdwijnt meestal binnen 1 tot 2 dagen).
Wat de FSME-vaccinatie wel en niet doet
De vaccinatie kan wel
- zeer effectief beschermen tegen hersenontsteking door het tekenencefalitisvirus;
- bescherming bieden tegen zowel de Europese als de Aziatische varianten van het virus;
- veilig worden toegediend aan kinderen vanaf 1 jaar;
- specifieke bescherming bieden als je door werk, recreatie of buitenspelen vaak met teken in aanraking kunt komen.
De vaccinatie kan niet
- beschermen tegen de ziekte van Lyme (dit is een bacterie, geen virus);
- voorkomen dat je door een teek gebeten wordt;
- een actieve infectie behandelen nadat je al ziek bent geworden.
Wat kost de vaccinatie?
De kosten bestaan uit het consult en de vaccinatie. Een regulier consult kost €19,95 per persoon. Een avond- of weekendconsult kost €29,95 per persoon. De vaccinatie tegen tekenencefalitis zelf kost €79,00 per prik voor volwassenen en €69,00 per prik voor kinderen tot en met 15 jaar.
De basisserie bestaat uit 3 doses voor personen van 1 tot en met 49 jaar en uit 4 doses voor personen vanaf 50 jaar en immuungecompromitteerden. De totale trajectkosten hangen daarom af van het schema dat voor jou geldt. Voor werknemers met beroepsmatig natuurcontact kan de werkgever de kosten vergoeden. Op eigen verzoek betaal je de kosten meestal zelf, al vergoeden sommige aanvullende zorgverzekeringen een deel.
| Onderdeel | Tarief |
|---|---|
| Regulier consult per persoon | €19,95 |
| Avond- of weekendconsult per persoon | €29,95 |
| Tekenencefalitis vaccinatie per prik | €79,00 (volwassenen) / €69,00 (kinderen t/m 15 jaar) |
| Afspraak gemist | €19,95 |
Kun je niet komen? Verplaats of annuleer je afspraak dan op tijd. Voor een gemiste afspraak kan €19,95 in rekening worden gebracht. Het avondtarief geldt maandag tot en met vrijdag vanaf 18.00 uur.
Veelgestelde vragen over de tekenencefalitis vaccinatie
Wat kost de tekenencefalitis (FSME) vaccinatie bij PreventVaccins?
Een regulier consult kost €19,95 per persoon. Een avond- of weekendconsult kost €29,95 per persoon. De vaccinatie zelf kost €79,00 per prik voor volwassenen en €69,00 per prik voor kinderen tot en met 15 jaar. De basisserie telt 3 doses voor personen van 1 tot en met 49 jaar en 4 doses voor personen vanaf 50 jaar en immuungecompromitteerden.
Hoeveel prikken heb ik nodig tegen tekenencefalitis?
Van 1 tot en met 49 jaar bestaat de basisserie uit 3 doses op 0, 1 en 6 maanden. Vanaf 50 jaar en bij immuuncompromitterende aandoeningen of behandelingen bestaat de basisserie uit 4 doses op 0, 1, 3 en 8 maanden. Een versnelde tweede dosis vanaf minimaal 14 dagen is alleen mogelijk bij personen jonger dan 50 jaar.
Voor wie is vaccinatie tegen tekenencefalitis zinvol?
Dat wordt individueel beoordeeld. Belangrijke factoren zijn hoe vaak je in de natuur bent, of je beroepsmatig in bos of groen werkt, hoe vaak je door teken wordt gebeten en of een kind veel buiten in het groen speelt. Bij frequente blootstelling aan teken kan vaccinatie het overwegen waard zijn.
Is FSME-vaccinatie zinvol als ik voor mijn werk veel in het groen ben?
Dat kan zeker het geval zijn. Mensen die beroepsmatig veel in bos, natuur, hoog gras of struikgewas werken hebben vaker kans op tekenbeten. Voor werknemers met veel beroepsmatig natuurcontact wordt het risico individueel beoordeeld; ook de frequentie van tekenbeten speelt daarbij een rol.
Wanneer loopt het tekenseizoen?
Volgens het actuele protocol loopt het tekenseizoen van maart tot en met november. Ben je in deze maanden door werk, buitenspelen of recreatie veel in bos, heide, hoog gras of struikgewas, dan is extra aandacht voor tekenpreventie belangrijk en kan vaccinatie het bespreken waard zijn.
Beschermt de FSME-vaccinatie ook tegen de ziekte van Lyme?
Nee. De vaccinatie beschermt alleen tegen het tekenencefalitisvirus (FSME/TBE). Het beschermt niet tegen de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Je moet dus nog steeds oppassen voor tekenbeten in de natuur.
Komt tekenencefalitis ook in Nederland voor?
Ja. Sinds 2016 weten we dat teken in Nederland besmet kunnen zijn met het virus. Het virus verspreidt zich langzaam en is inmiddels in grote delen van Nederland (in 18 van de 25 GGD-regio’s) aangetroffen in teken of wilde dieren. De kans op besmetting is nog wel klein vergeleken met de ziekte van Lyme.
Hoe lang werkt de tekenencefalitis vaccinatie?
Na de volledige basisserie geldt een beschermingsduur van 3 jaar. Na een booster geldt 10 jaar voor personen van 1 tot en met 49 jaar, 5 jaar voor personen van 50 tot en met 59 jaar en 3 jaar voor personen vanaf 60 jaar en voor immuungecompromitteerden.
Wordt de tekenencefalitis vaccinatie vergoed?
Voor beroepsgroepen (zoals boswachters en hoveniers) wordt de vaccinatie vaak door de werkgever vergoed. Op eigen verzoek zijn de kosten in principe voor eigen rekening, maar sommige aanvullende zorgverzekeringen vergoeden een deel van de kosten voor preventieve vaccinaties.
Nemen tekenbeten echt toe in Nederland?
Ja. In 2025 werden via Tekenradar.nl 10.795 tekenbeten gemeld — 41% meer dan in 2024 en het hoogste aantal in vijf jaar. Het RIVM schat het werkelijke aantal tekenbeten in 2025 op ruim boven de één miljoen. De kans op een tekenbeet was het hoogst in Drenthe, Gelderland en Flevoland. Dit bevestigt dat het tekenseizoen steeds actiever wordt.
Komt er ook een vaccin tegen de ziekte van Lyme?
Er is een veelbelovend kandidaat-vaccin in ontwikkeling. In een grote fase 3-studie liet het vaccin een effectiviteit van meer dan 70% zien bij mensen van 5 jaar en ouder. De fabrikant heeft aangekondigd een registratieaanvraag in te dienen bij de Europese en Amerikaanse geneesmiddelenautoriteiten. Het vaccin is op dit moment nog niet beschikbaar. Zodra er nieuws is, informeert PreventVaccins je hierover.
Mijn kind speelt veel buiten — is vaccinatie zinvol?
Als je kind regelmatig in de natuur speelt, wandelt of kampeert in gebieden waar teken voorkomen, is vaccinatie tegen tekenencefalitis een zinvolle overweging. Er is een speciale kinderdosering beschikbaar voor kinderen vanaf 1 jaar. Vaccinatie beschermt niet tegen de ziekte van Lyme — daarvoor zijn beschermende kleding, DEET en het controleren op teken na een bezoek aan de natuur de beste maatregelen.
Waarom adviseert mijn huisarts dit vaccin niet?
Omdat tekenencefalitis in Nederland nog relatief weinig voorkomt, zit het vaccin niet in het Rijksvaccinatieprogramma. Huisartsen brengen het daarom niet standaard ter sprake. Dat wil niet zeggen dat vaccinatie nooit zinvol is: voor mensen die door werk, hobby of buitenspelen vaak met teken in aanraking komen, kan vaccinatie op eigen verzoek worden overwogen. Je kunt dit laten beoordelen bij een vaccinatiecentrum zoals PreventVaccins.
Klopt het dat teken door klimaatverandering oprukken?
Ja, dat klopt. Door mildere winters overleven meer teken het koude seizoen. Daardoor is het tekenseizoen langer geworden en komen teken in steeds meer gebieden voor. Bovendien neemt de populatie van gastheerdieren (zoals reeën en muizen) toe. Die combinatie zorgt ervoor dat teken — en de ziektes die ze kunnen overbrengen — steeds vaker in het nieuws komen.
Kan mijn hond teken mee naar binnen brengen?
Ja. Honden kunnen teken meenemen van buiten. Die teken kunnen vervolgens op jou of je kinderen overstappen. Het is daarom verstandig om je hond na een wandeling in de natuur ook te controleren op teken. Een teek op je hond kan je zelf niet besmetten — de teek moet jou direct bijten om het virus over te dragen.
Kan mijn kind nog naar de scouting of op natuurkamp?
Ja, gewoon. Teken zijn geen reden om buiten activiteiten te vermijden. Wel is het verstandig om bedekkende kleding te dragen, DEET te gebruiken en kinderen na afloop te controleren op teken. Als je kind regelmatig in de natuur is, is het ook een goed moment om te overwegen of vaccinatie zinvol is.
Kan ik nog wandelen op de Veluwe of Utrechtse Heuvelrug?
Ja, absoluut. Teken zijn geen reden om mooie natuurgebieden te mijden. De kans dat een teek het TBE-virus bij zich draagt is klein — ongeveer 1 op de 1500 teken in gebieden waar het virus is aangetoond. Maar omdat het virus direct bij de beet wordt overgedragen en er geen behandeling bestaat, is vaccinatie voor regelmatige bezoekers van deze gebieden een verstandige overweging.
Medisch gecontroleerde informatie
Bronnen en richtlijnen
De medische inhoud van deze pagina is gebaseerd op de volgende bronnen en richtlijnen:
- RIVM / LCI: Richtlijn Tekenencefalitis (publicatiedatum: 14 januari 2025)
- RIVM / LCI: Factsheet TBE-vaccinatie (publicatiedatum: 14 januari 2025)
- RIVM: Informatie over tekenencefalitis in Nederland
- Dutch Wildlife Health Centre (DWHC): Risicokaart voor tekenencefalitis in Nederland (30 juni 2026)
- RIVM: 2025 telde meeste tekenbeetmeldingen in vijf jaar (30 maart 2026)
- CIDRAP: Lyme disease vaccine shows over 70% efficacy in phase 3 trial (24 maart 2026)
- Farmacotherapeutisch Kompas: productinformatie over tekenencefalitisvaccins
- LCR-protocol Tekenencefalitis en interne medische protocollen van PreventVaccins (wijzigingen juni 2026 verwerkt)