Pneumokokkenvaccinatie afspraak maken? Lees wanneer vaccineren zinvol kan zijn
De pneumokokkenbacterie kan een ernstige longontsteking of bloedvergiftiging veroorzaken. Dit is vooral gevaarlijk voor ouderen en mensen met een chronische ziekte. Op deze pagina lees je wat een pneumokokkeninfectie inhoudt, voor wie een prik belangrijk is, wat het kost en wat je moet doorgeven bij je afspraak.
Deze pagina is medisch herzien op door Martijn Vink, arts reizigersgeneeskunde LCR. BIG-nummer: 19051371501.
Past pneumokokkenvaccinatie bij jouw situatie?
De pneumokokkenprik is bedoeld om de kans op een ernstige longontsteking, een bloedvergiftiging of andere complicaties te verkleinen. De prik is vooral belangrijk voor mensen van 60 jaar of ouder. Ook voor volwassenen met een chronische longziekte (zoals astma of COPD) of een verminderde afweer is de vaccinatie erg nuttig.
60 jaar of ouder?
Ouderen lopen meer risico op een ernstig verloop van een pneumokokkeninfectie. Zij worden hierom vanuit het Nationaal Programma Pneumokokkenvaccinatie Volwassenen (NPPV) opgeroepen voor een vaccinatie, die veelal door de huisarts wordt gegeven.
Chronische longziekte?
Heb je astma, COPD of andere chronische longziekten? Dan is je risico hoger en is de prik extra belangrijk voor jou.
Al eerder geprikt?
Heb je in het verleden al een prik gehad? Neem die informatie mee. Vaak is een nieuwe prik met een bredere bescherming toch zinvol.
De bacterie verspreidt zich via de lucht door hoesten en niezen
Pneumokokken zijn bacteriën. Veel mensen dragen deze bacterie bij zich in hun neus of keel, zonder er ziek van te worden.
De bacterie verspreidt zich via kleine druppeltjes door de lucht die vrijkomen bij bijvoorbeeld hoesten, niezen of praten.
Als je er wel ziek van wordt, kan dat op twee manieren. Je kunt lokale klachten krijgen, zoals een oorontsteking, een bijholteontsteking of een longontsteking. Maar de bacterie kan ook in je bloed, hersenen of andere lichaamsdelen terechtkomen. Dan wordt het gevaarlijk. Dit heet "invasieve pneumokokkenziekte" en kan bijvoorbeeld bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking veroorzaken.
Wat zijn de gevolgen?
Een invasieve pneumokokkeninfectie kan grote gevolgen hebben. Zelfs als je geneest, heb je in de eerste jaren daarna een grotere kans op hartproblemen, zoals een hartinfarct.
Bij een hersenvliesontsteking door pneumokokken is er ook risico op blijvende schade, zoals gehoorverlies of problemen met het geheugen en de concentratie.
Waartegen beschermt de pneumokokkenvaccinatie?
De prik helpt om de kans op een ernstige pneumokokkeninfectie sterk te verkleinen. Geen enkele vaccinatie beschermt voor de volle 100%, maar het moderne (conjugaat)vaccin biedt een hoge en langdurige bescherming tegen de meest voorkomende en gevaarlijke soorten van de bacterie.
Minder kans op longontsteking
Vaccinatie verkleint de kans dat je een longontsteking (pneumonie) krijgt door de pneumokokkenbacterie.
Minder kans op een invasieve pneumokokkeninfectie
De prik helpt ook voorkomen dat de bacterie in je bloedbaan of bij je hersenen komt, wat een gevaarlijke bloedvergiftiging (sepsis) of een hersenvliesontsteking kan veroorzaken.
Langdurige werking
Het moderne vaccin bouwt een goed geheugen op in je afweersysteem. Hierdoor ben je minimaal 10 jaar lang beschermd.
Oude prik gehad? Een nieuwe is vaak toch zinvol omdat het een bredere bescherming biedt en langer werkt.
Vroeger werd er vaak geprikt met een zogenaamd "polysacharidevaccin". Dit vaccin beschermt wel, maar helaas maar voor een paar jaar (2 tot 5 jaar). Ook werkt het minder goed bij ouderen.
Tegenwoordig gebruiken we bij voorkeur het moderne "conjugaatvaccin". Dit vaccin zorgt voor een langdurig geheugen in je lichaam, waardoor de bescherming minimaal 10 jaar aanhoudt. Heb je vroeger de oude prik gehad? Dan is het vaak verstandig om nu de moderne prik te halen voor een betere en langere bescherming.
Belangrijke nuance
De pneumokokkenvaccinatie beschermt niet tegen álle subtypen van de pneumokokkenbacterie. Wel beschermt het specifiek tegen de meest gevaarlijke subtypen. Ook vermindert dit vaccin het aantal mensen dat de bacterie zonder klachten in de neus bij zich draagt.
Voor wie is de pneumokokkenprik belangrijk?
Volwassenen vanaf 60 jaar
Als je ouder wordt, werkt je afweersysteem minder goed. Ouderen hebben daardoor meer kans om ernstig ziek te worden van een pneumokokkeninfectie.
Mensen met een longziekte
Heb je astma, COPD, longfibrose, longschade na COVID-19 of andere chronische longziekten? Dan adviseert de Long Alliantie Nederland om je te laten vaccineren.
Medische risicofactoren
Mensen met specifieke aandoeningen, bijvoorbeeld een miltverwijdering, hiv of een cochleair implantaat, hebben een verhoogd risico op ernstige pneumokokkeninfecties. Voor hen is vaccineren ook zinvol. In dit geval regelt de behandelend specialist de vaccinatie vaak zelf.
Welk type pneumokokkenvaccin wordt gebruikt?
PreventVaccins gebruikt het modernste conjugaatvaccin. Dit vaccin biedt een brede bescherming tegen de meest voorkomende soorten van de bacterie.
Voor volwassenen is er maar één prik nodig voor een langdurige bescherming van minimaal 10 jaar.
Slechts één prik nodig
In tegenstelling tot veel andere vaccinaties, is voor het moderne pneumokokkenvaccin bij volwassenen maar één prik nodig. Je bent daarna direct voor lange tijd beschermd.
Hoeveel pneumokokkenprikken heb je nodig?
Voor alle volwassenen is één prik met het moderne conjugaatvaccin voldoende. Alleen als je in het verleden al eens een andere pneumokokkenprik hebt gehad, moeten wij een bepaald interval aanhouden. Maar ook dan biedt een enkele prik langdurige bescherming.
| Jouw situatie | Aantal prikken | Welk vaccin? | Belangrijk |
|---|---|---|---|
| Nog nooit geprikt tegen pneumokokken | 1 prik | Modern conjugaatvaccin | Direct langdurig beschermd. |
| Eerder de "oude" prik gehad (polysacharidevaccin) | 1 nieuwe prik | Modern conjugaatvaccin | Kan pas minimaal 1 jaar na je vorige prik gegeven worden. |
| Eerder een oud conjugaatvaccin gehad | 1 nieuwe prik | Modern, breder conjugaatvaccin | Kan pas minimaal 1 jaar na je vorige prik gegeven worden. |
Het schema wordt tijdens je afspraak altijd afgestemd op jouw gezondheid en eerdere vaccinaties.
Zo verloopt een afspraak voor pneumokokkenvaccinatie
Je maakt online een fysieke afspraak
Kies een locatie en tijdstip dat past. Geef bij voorkeur aan dat het om pneumokokkenvaccinatie gaat.
Je situatie wordt ter plaatse beoordeeld
Een zorgprofessional bespreekt onder andere je gezondheid, eventuele longziekten, medicatie, allergieën en eerdere vaccinaties.
Je krijgt de vaccinatie als dat zinvol en veilig is
Meestal kan de vaccinatie doorgaan. Soms is het beter om de vaccinatie uit te stellen of is extra informatie van je behandelaar nodig.
Wat geef je door bij je afspraak?
Tijdens je afspraak bekijkt een zorgprofessional of je de vaccinatie op dat moment kunt krijgen. Meestal kan de vaccinatie gewoon doorgaan. Soms is het beter om te wachten of om eerst te overleggen met je huisarts of behandelend specialist.
Geef het altijd door als één van de situaties hieronder voor jou geldt. Zo kan de zorgprofessional op locatie goed beoordelen wat verantwoord is.
Meld dit altijd tijdens je afspraak:
- je hebt koorts (boven 38,5 °C) of bent plotseling ziek;
- je hebt eerder een ernstige allergische reactie gehad op een vaccin;
- je hebt hiv of een andere oorzaak voor een verminderde afweer;
- je gebruikt medicijnen die je afweer onderdrukken;
- je wordt behandeld voor kanker of hebt een transplantatie gehad of gepland staan;
- je hebt al eerder een pneumokokkenvaccinatie gehad.
Bijwerkingen en veiligheid
Zoals bij elke vaccinatie kunnen bijwerkingen voorkomen. Bij de pneumokokkenvaccinatie komen tijdelijke klachten zoals een zere arm, vermoeidheid en hoofdpijn relatief vaak voor. Deze klachten verdwijnen meestal binnen enkele dagen vanzelf.
Veelvoorkomende bijwerkingen
- pijn, roodheid of zwelling op de prikplek;
- hoofdpijn;
- vermoeidheid;
- spierpijn of gewrichtspijn;
- koorts.
Ernstige allergische reacties zijn zeldzaam. Meld altijd eerdere ernstige allergische reacties op vaccins of bestanddelen van vaccins.
Wat de pneumokokkenprik wel en niet doet
De pneumokokkenprik kan wel
- de kans op een ernstige longontsteking sterk verkleinen;
- de kans op bloedvergiftiging of een hersenvliesontsteking door pneumokokken verkleinen;
- langdurige bescherming bieden (minimaal 10 jaar);
- erg nuttig zijn als je astma, COPD of longschade hebt.
De pneumokokkenprik kan niet
- 100% garantie geven dat je nooit een pneumokokkeninfectie zult oplopen;
- beschermen tegen longontstekingen veroorzaakt door andere bacteriën of virussen;
Wat kost de pneumokokkenvaccinatie?
De kosten bestaan uit het consult en de vaccinatie. Een regulier consult kost €19,95 per persoon. Een avond- of weekendconsult kost €29,95 per persoon. De pneumokokkenvaccinatie zelf kost €99,00 per prik.
Voor volwassenen is er meestal maar 1 vaccinatie nodig. De overheid nodigt ouderen van 60 jaar (in bepaalde geboortejaren) uit voor een gratis prik. Val je daar niet onder? Dan is de vaccinatie beschikbaar op eigen kosten. Soms vergoedt je aanvullende zorgverzekering een deel van de kosten.
| Onderdeel | Tarief |
|---|---|
| Regulier consult per persoon | €19,95 |
| Avond- of weekendconsult per persoon | €29,95 |
| Pneumokokkenvaccinatie per prik | €99,00 |
| Afspraak gemist | €19,95 |
Kun je niet komen? Verplaats of annuleer je afspraak dan op tijd. Voor een gemiste afspraak kan €19,95 in rekening worden gebracht. Het avondtarief geldt maandag tot en met vrijdag vanaf 18.00 uur.
Veelgestelde vragen over de pneumokokkenprik
Wat kost pneumokokkenvaccinatie bij PreventVaccins?
Een regulier consult kost €19,95 per persoon. Een avond- of weekendconsult kost €29,95 per persoon. De vaccinatie zelf kost €99,00. Er is maar één prik nodig voor een langdurige bescherming.
Hoeveel pneumokokkenprikken heb ik nodig?
Voor volwassenen is maar één prik nodig met het moderne conjugaatvaccin. Dit geeft langdurige bescherming van minimaal 10 jaar.
Voor wie is pneumokokkenvaccinatie bedoeld?
De vaccinatie is vooral belangrijk voor volwassenen van 60 jaar of ouder en voor mensen met een chronische longziekte (zoals astma, COPD of longschade na COVID-19). Ook mensen met andere aandoeningen, zoals een miltverwijdering of hiv, kunnen baat hebben bij vaccinatie.
Ik heb vroeger al een pneumokokkenprik gehad. Heeft een nieuwe prik zin?
Ja, dat kan zeker zinvol zijn. Vroeger werd vaak een vaccin gebruikt dat maar een paar jaar bescherming bood. De nieuwere conjugaatvaccins werken veel langer. Tijdens je afspraak bekijken we welk vaccin je eerder hebt gehad en of een nieuwe prik nu nuttig is.
Word ik altijd gevaccineerd als ik een afspraak maak?
Niet altijd. Tijdens je afspraak beoordeelt een zorgprofessional of de vaccinatie op dat moment verantwoord is. Soms is het beter om te wachten, bijvoorbeeld bij koorts, acute ziekte of onduidelijkheid over je medische situatie. Soms hebben wij aanvullende informatie van je specialist of huisarts nodig.
Hoe lang werkt de pneumokokkenvaccinatie?
Het moderne conjugaatvaccin geeft een langdurige bescherming van minimaal 10 jaar. Of je daarna nog een herhaalprik nodig hebt, is nog niet bekend.
Kan de pneumokokkenprik gecombineerd worden met de griepprik?
Ja, de pneumokokkenvaccinatie kan veilig tegelijk met of kort na andere vaccins, zoals de griepprik, worden gegeven. Geef tijdens je afspraak wel even aan welke prikken je recent hebt gehad of binnenkort nodig hebt.
Wordt pneumokokkenvaccinatie vergoed?
Via het Nationaal Programma worden ouderen van 60 jaar in een bepaald geboortejaar uitgenodigd voor een gratis prik. Val je buiten deze groep? Dan is vaccinatie beschikbaar op eigen kosten. Soms vergoedt de aanvullende zorgverzekering (een deel van) de kosten.
Medisch gecontroleerde informatie
Bronnen en richtlijnen
Voor de medische inhoud van deze pagina werden onder meer de volgende bronnen gebruikt:
- RIVM: Pneumokokkenziekte | LCI-richtlijn (publicatiedatum: 29 november 2019)
- RIVM: Pneumokokkenvaccinatie | Factsheet (publicatiedatum: 10 juli 2025)
- Long Alliantie Nederland: Leidraad voor vaccinatie bij volwassenen met een chronische longziekte (september 2025)
- Farmacotherapeutisch Kompas: productinformatie over pneumokokkenvaccins
- Interne medische protocollen van PreventVaccins / MediPrevent (versie 1, februari 2026)